Hanny Michaelis

Hanny Michaelis (1922 - 2007) was een Joodse dichteres, schrijfster en vertaalster. Hanny Michaelis overleefde de tweede wereldoorlog, maar dat gold niet voor haar ouders. Deze kwamen om het leven in het concentratiekamp Sobibór.

Hanny Michaelis debuteerde in 1949 en tot 1971 verschenen er nog vijf andere gedichtenbundels met nieuw werk. Verder schreef zij (autobiografisch) proza en deed zij een aantal vertalingen.

De gedichten van Hanny Michaelis gaan vaak over verdriet en de pijn van het leven.

Hanny Michaelis ontvangt Jan Campertprijs 1966

Uitreiking van de Jan Campertprijs 1966 aan Hanny Michaelis. Zij wint de prijs voor haar bundel Onvoorzien. Op bovenstaande foto staan van links naar rechts: Burgemeester van Den Haag Hans Kolfschoten, schrijver Louis Paul Boon, dichteres Hanny Michaelis en prof. dr. J. Presser.

Levensloop

Op 19 december 1922 werd Hanny Michaelis geboren in Amsterdam als dochter van Joodse ouders. In 1942 moest ze onderduiken. Haar ouders werden in 1943 gedeporteerd door de Duitsers. Ze zagen elkaar niet meer terug: haar ouders werden omgebracht in het concentratiekamp van Sobibór in Oost-Polen.

Kort na de bevrijding keerde Hanny Michaelis terug naar Amsterdam. In 1947 leerde zij de schrijver Gerard Reve kennen (destijds nog Gerard van het Reve) tijdens de uitreiking van de Reina Prinsen Geerlingsprijs. Dat jaar was deze prijs toegekend aan Gerard van het Reve terwijl Michaelis daar was vanwege een eervolle vermelding.

Kort daarop traden Gerard en Hanny in het huwelijk. Dit huwelijk hield tien jaar stand, wat opmerkelijk is gezien de homoseksualiteit van Gerard Reve.

Hanny Michaelis is 84 jaar oud geworden. Zij overleed op 11 juni 2007. Zij werd in kleine kring begraven op de Joodse Begraafplaats in Muiderberg.

TIP: Als je meer wil weten over het huwelijk van Hanny Michaelis en Gerard Reve dan is het boek Leven met Reve een absolute aanrader.

Gedichtenbundels van Hanny Michaelis

Tussen 1949 en 1971 zijn er van Hanny Michaelis in totaal zes gedichtenbundels verschenen met nieuw werk:

  • Klein voorspel (1949)
  • Water uit de rots (1957)
  • Tegen de wind in (1962)
  • Onvoorzien (1966)
  • De rots van Gibraltar (1969)
  • Wegdraven van een nieuw Utopia (1971)

Daarna verschenen er tot haar dood geen gedichtenbundels meer met nieuwe gedichten van Hanny Michaelis. Pas kort na haar dood in 2007 verscheen de bundel Nagelaten gedichten met negen gedichten die niet eerder in drukvorm waren verschenen.

Wel werden gedichten van Hanny Michaelis regelmatig herdrukt in bloemlezingen. Bijzonder is dat al in 1996 van Hanny Michaelis de bundel Verzamelde gedichten verscheen, terwijl zij toen nog springlevend was. Meestal is een dergelijke eer voorbehouden aan dichters die al zijn overleden. In 2011 werd deze bundel uitgebreid met haar nagelaten gedichten.

Poëzie van Hanny Michaelis

Wat opvalt in de gedichten van Hanny Michaelis is dat de fysieke omgeving zo samen kan vallen met haar gevoelens en omgekeerd dat haar gevoelens sterk beïnvloed worden door haar omgeving. De volgende citaten uit haar Verzamelde gedichten kunnen dit wellicht verduidelijken:

"Eierschalen tot de rand gevuld
met tranen dragen wij
behoedzaam door de tijd"
(pg. 50)

"Luisterend naar de muziek
die wij vroeger samen hoorden,
ruk ik aan mijn verdriet
als een hond aan zijn ketting"
(p. 63)

Of een zin als:
"Tussen kurkdroge struiken
hurkt de decemberwind"
(p. 218)

Ook in haar gedicht Vanavond toen ik naar het raam... lijkt haar gevoelsleven direct samen te vallen met de fysieke omgeving.

Verder kennen de gedichten van Hanny Michael vaak een heel persoonlijke ondertoon en lijken zij soms autobiografisch te zijn. Het hoeft daarom ook geen verbazing dat haar rol als vrouw ook zo nu en een in haar gedichten naar voren komt zoals blijkt uit het volgende grappige citaat:

"Briljant filosoferend
over het leven liet ik
de aardappels verbranden.
Een onmiskenbaar bewijs
van emancipatie"
(p. 174)

Een minder persoonlijk voorbeeld dat zij als vrouw soms over andere onderwerpen dichtte dan haar mannelijke collega's van haar tijd is haar prachtige gedicht Het dienstmeisje.

TIP: Naast de gedichten uit haar bundels, staan in de verzorgde uitgave Verzamelde gedichten ook negen nagelaten gedichten van Hanny Michaelis.

Prijzen

Het poëtisch oeuvre van Hanny Michaelis is relatief klein, maar volgens critici wel van hoge kwaliteit. De positief kritische waardering van haar werk blijkt ook uit het feit dat zij tijdens haar leven enkele belangrijke prijzen won:

  • 1966 - Jan Campert-prijs
  • 1995 - Sjoerd Leikerprijs
  • 1995 - Anna Bijnsprijs

Hanny Michaelis over poëzie

Uit het recent verschenen eerste deel van het dagboek van Hanny Michaelis, Lenteloos voorjaar, blijkt dat de dichteres al op jonge leeftijd een sterk eigen mening had over poëzie. Daarbij was zij heel kritisch op andermans gedichten, ook van bekende dichters zoals Albert Verwey. Zo schrijft ze op pagina 19 van haar dagboek:
"De verzamelde werken van Albert Verwey bevatten slechts retorische, droge rijmelarijen waar het warme, bezielende element aan ontbrak". En ze stelt dat gedichten net als bloemen zijn:
"zijn ze echt en levend, dan boeien ze altijd, zelfs al klopt de maat en het rijm niet; maar als ze gekunsteld zijn en vals, dan maken ze niets in je wakker, zelfs al zijn ze wat rhytme en structuur aangaat, volmaakt."

De bundel Het verlangen van J.C Bloem vond ook geen genade in haar ogen:
"Hij schijnt nooit gedichten van minder dan zeven strophen te schrijven en dan zijn ze nog erg droog, erg zwaar en erg vervelend, ze zouden desnoods door kunnen gaan voor producten van een Clinge Doorenbos van het betere soort" (p. 20)

Wat haarzelf betreft, was Hanny Michaelis niet erg te spreken over haar uiterlijk en haar karakter, maar er was één ding waar zij als jong persoon wel heel tevreden over was, namelijk haar vermogen om gedichten te schrijven. Vooral als ze de indruk had dat de gedichten goed gelukt waren, maakte zich een zekere euforie van haar meester (p. 21).

Zelf zegt ze in haar dagboek op pagina 23:
"Ik ben toch ontzettend blij, dat ik kan schrijven en vooral dat ik gedichten kan schrijven, het geeft me nu en dan een heerlijk vertrouwd gevoel, dat ik tenminste iets heb, dat niemand me kan afnemen."

Ander werk van Hanny Michaelis

Naast gedichten schreef Hanny Michaelis ook proza en deed zij een aantal vertalingen. Zo maakte zij in 1963 de (geautoriseerde) vertaling van Reve's bundel The acrobat and other stories onder de titel Vier wintervertellingen.

Verder werden in de nalatenschap van de dichteres een groot aantal schriften aangetroffen waarin ze gedurende enkele periodes van haar leven, met name tijdens haar onderduikjaren, een dagboek had bijgehouden. In Lenteloos voorjaar, het eerste deel van haar oorlogsdagboek kan men Hanny Michaelis volgen vanaf haar zeventiende jaar. In 2017 zal het tweede deel verschijnen: De wereld waar ik buiten sta. Dit deel beslaat de jaren 1942 tot 1945.

Gedichten van Hanny Michaelis

De volgende gedichten van Hanny Michaelis bieden een fraaie doorsnede van haar poëzie:

Gedicht Vanavond toen ik naar het raam...

Gedicht Het dienstmeisje

Sonnet Bij dag slaagt men erin om te vergeten...


Bibliografie:

Klein voorspel (1949)
Water uit de rots (1957)
Tegen de wind in (1962)
Onvoorzien (1966)
De rots van Gibraltar (1969)
Wegdraven van een nieuw Utopia (1971)
Het onkruid van de twijfel, bloemlezing (1989)
Verzamelde gedichten (1996)
Verst verleden,
proza (2002)
Een keuze uit haar gedichten door J.J.Voskuil (2005)
Nagelaten gedichten (2007)
Zonder een spoor van vrede,
met foto's van Michèlle Baudet (2008)
Lenteloos voorjaar (2016)
Stilstaand water (2017)

De wereld waar ik buiten sta (2017)


Bronnen:
nl.wikipedia.org
Toch nog negen gedichten van Hanny Michaelis, Volkskrant - 11 januari 2018
Hanny Michaelis, 1996, Verzamelde gedichten, Amsterdam: G.A. van Oorschot, 1996
Hanny Michaelis, 2016, Lenteloos voorjaar, oorlogsdagboek 1940-1941,  Amsterdam: Uitgeverij G.A. van Oorschot, 2016


Gerelateerd:

Dichters

Gedichten