Piet Paaltjens

Piet Paaltjens is het pseudoniem van de Nederlands dichter en predikant François Haverschmidt (1835 – 1894). Zijn belangrijkste werk is de bundel Snikken en grimlachjes.

François Haverschmidt

François Haverschmidt

Levensloop François Haverschmidt

François Haverschmidt werd op 14 februari 1835 geboren in Leeuwarden als zoon van apotheker en wijnhandelaar Nicolaas Theodorus Haverschmidt en Geeske Bekius.

François studeerde theologie in Leiden. Na zijn studie ging hij werken als predikant in achtereenvolgens Foudgum, Raard, Den Helder en Schiedam. Op de bruiloft van een goede vriend ontmoette hij Jacoba Johanna Maria Osti met wie hij in 1863 in het huwelijk trad. Zij bleven bij elkaar tot haar dood in 1891.

Een groot deel van leven had François last van depressies. Enkele jaren na de dood van zijn vrouw pleegde hij succesvol zelfmoord. Hij overleed op 19 januari 1894.

Snikken en grimlachjes

Het belangrijkste werk van François Haverschmidt is de bundel Snikken en grimlachjes uit 1867. Voor deze bundel gebruikte hij het pseudoniem Piet Paaltjens.

De inleiding van Snikken en grimlachjes geeft een levensbeschrijving van Piet Paaltjens tot zijn mysterieuze verdwijning uit Leiden op 9 oktober 18. Op deze wijze suggereerde François Haverschmidt dat Piet Paaltjens echt heeft bestaan.

Deze werkwijze, waarop een auteur het publiek ervan probeert te overtuigen dat een ander, niet bestaand persoon een werk heeft geschreven, noemen wij mystificatie.

Piet Paaltjens

Portret van Piet Paaltjens zoals dat verscheen in de 1e druk van Snikken en grimlachjes. Dit realistische portret van de fictieve schrijver versterkte de mystificatie.

Oera Linda

Behalve voor Snikken en grimlachjes is François Haverschmidt waarschijnlijk ook medeverantwoordelijk voor de mystificatie van het boek Oera Linda.

Dit boek dook op in 1867 en is geschreven in een eigensoortig Fries en eigensoortige runen. De tekst zou stammen uit 1256 en gaat over een eeuwenoude Friese cultuur.

Hoewel kort na verschijnen men dacht dat het hier om een echt eeuwenoud manuscript ging, duurde het niet lang voordat men ontdekte dat het in werkelijkheid om een 19e-eeuwse falsificatie ging. Niet alleen was duidelijk dat het papier machinaal was geproduceerd, ook in de tekst zelf stonden voldoende impliciete aanwijzingen dat het om een hedendaagse werk ging.

Honderdvijftig jaar later staat nog steeds niet met zekerheid vast, wie de auteurs van Oera Linda waren. Er bestaan echter wel vermoedens en François Haverschmidt wordt vaak genoemd als co-auteur, dan wel hoofdauteur.

Overig werk

Behalve Snikken en grimlachjes verschenen van François Haverschmidt tijdens zijn leven nog enkele andere boeken, maar de meeste van zijn teksten werden pas ruim een halve eeuw na zijn dood in boekvorm gepubliceerd. Dit hangt er mee samen dat een groot deel van zijn teksten oorspronkelijk waren bedoeld om voor te lezen en daarom lange tijd alleen in handschrift bestonden. Daarnaast publiceerde hij veel in tijdschriften. Deze artikelen werden pas later verzameld en gepubliceerd.

Gedichten van Piet Paaltjens

Tegenwoordig worden van François Haverschmidt eigenlijk alleen nog de gedichten uit de bundel Snikken en grimlachjes nog veel gelezen. Daarom beperken wij hier tot enkele gedichten uit deze bundel:


Gerelateerd:


AANMELDEN NIEUWSBRIEF