Wat is alliteratie?

Definitie van alliteratie

Alliteratie is een stijlfiguur waarbij gebruik wordt gemaakt van gelijkenis in beginklank.

Toelichting op de definitie van stijlfiguur

Bij alliteratie (door het veelvoudig gebruik in de Germaanse literatuur ook wel Germaans rijm genoemd) zijn de eerste klinkers of medeklinkers van twee of meer beklemtoonde woorden hetzelfde. De woorden staan vaak naast of dicht bij elkaar, maar dit is geen harde eis. Deze zelfde tonen zorgen voor een zeker muzikaal en vloeiend effect, wat in de volgende voorbeelden duidelijk zal worden.

Ten eerste een gedicht als voorbeeld van de schilder en dichter Lucebert:

noodweer
weerlicht
de noodklep open
het sluimerraam dicht
dromen dromen zich dood
dodekop tooit zich

in het zwarte zwerk
vlekken bleekmiddel
het skelet kraakt
een aangebrande wolk
een blaar een sudderlap
aan de slapen
druif van droefenis

de versteende vissen
beitel die uit de bedding
terwijl gier fluistert
blaas op de holle blik
met het laatste zoeklicht
de stilte stilt het tempeesten

Lucebert (1924 - 1994)

Lucebert (1924-1994)
Fotograaf: Rob Bogaerts, Bron: Nationaal Archief

Lucebert heeft vaker dankbaar gebruik gemaakt van alliteratie in zijn werk, zoals ook te zien in dit gedicht. Zo gebruikt hij deze vorm zeer aanwezig en meerdere keren in het bovenstaande gedicht. Om te illustreren dat het niet nodig is dat de woorden direct naast elkaar staan en dat het best kan dat de alliteratie op een subtielere manier gebruikt wordt, het volgende gedicht van Jos Versteegen:

Je hebt gereisd met bus en trein
Nu staan je tassen in de hal.
Je maakt de keukentafel leeg
voor asbak, kluisje, trouwservies –
je kleine erfenis,
verpakt in oude kranten.

Door het gebruik van alliteratie onthoud je de woorden tevens makkelijker, hierdoor is dit een stijlfiguur welke door in de politiek en reclame in naam en leus maar al te graag wordt gebruikt. Zo bestaat het bekende voorbeeld Heerlijk, helder, Heineken, maar ook Coca Cola is een zekere vorm van alliteratie.


Bronvermelding:

  • Lucebert, ‘Pastorale’ uit Van de roerloze woelgeest, De Bezige Bij, Amsterdam, 1993.
  • Jos Versteegen, Een huis verlaten, Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 2012

Gerelateerd:

Gedichten

Dichters


DELEN VIA SOCIAL MEDIA? GRAAG!
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Boeken algemeen