Gedicht Willem Wilmink: Ben Ali Libi


Ben Ali Libi

Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,
staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,
dus keek ik er met verwondering naar:
Ben Ali Libi. Goochelaar.

Met een lach en een smoes en een goocheldoos
en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,
scharrelde hij de kost bij elkaar:
Ben Ali Libi, de goochelaar.

Toen vonden de vrienden van de Weduwe Rost
dat Nederland nodig moest worden verlost
van het wereldwijd joods-bolsjewistisch gevaar.
Ze bedoelden natuurlijk die goochelaar.

Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt,
kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt.
Er stond al een overvalwagen klaar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

In ’t concentratiekamp heeft hij misschien
zijn aardigste trucs nog wel eens laten zien
met een lach en een smoes, een misleidend gebaar,
Ben Ali Libi, de goochelaar.

En altijd als ik een schreeuwer zie
met een alternatief voor de democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,
hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.

Willem Wilmink (1936 – 2003)


Over het gedicht

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939 – 1945) werden vrijwel alle joden in Nederland door de Duitse bezetter naar concentratiekampen vervoerd en aldaar vermoord. Tot de slachtoffers behoorde ook veel Joodse artiesten uit Amsterdam. Een van hen was Michel Velleman die zijn geld verdiende als goochelaar. Zijn artiestennaam was Ben Ali Libi. Hij stierf op 2 juli 1943 in vernietigingskamp Sobibor.


Vooroorlogs optreden van Ben Ali Libi in Breda

Register van vermoorde kunstenaars

Tientallen jaren later belandde de naam Ben Ali Libi in het boekwerk Door de nacht klinkt een lied: amusement in Nederland 1940-1945 van Henk van Gelder. De naam Ben Ali Libi stond in het register van vermoorde kunstenaars. Daarachter stond zijn beroep: Goochelaar.

Toen dichter Willem Wilmink stuitte op deze naam in de lijst uit het genoemde boekwerk, besloot hij een gedicht te schrijven over Ben Ali Libi. Het resultaat is bovenstaand ontroerende en scherpe gedicht.

Voordracht door Joost Prinsen

Willem Wilmink stierf in 2003. Een jaar later droeg acteur Joost Prinsen het gedicht Ben Ali Libi voor in een documentaire over de beroemde dichter. Hij deed dit op zo’n indrukwekkende manier, dat veel mensen nieuwsgierig werden naar de goochelaar Ben Ali Libi. Dit leidde uiteindelijk tot een boeiende NPO-documentaire over Ben Ali Libi.


Gerelateerd: