Wat is absurdisme?

Absurdisme is een stroming binnen de literatuur waarin men geen inherente betekenis kan vinden in het leven: Het leven is absurd! Dit schreeuwt af van alle gedichten, proza en toneelstukken die binnen dit genre beschreven zijn.

De essentie van het genre is dat het menselijk bestaan wordt ervaren als iets absurds. In absurdistische werken komt dit tot uiting door middel van onsamenhangende, veelal bizarre situaties waarin de karakters gedurende nutteloze acties zichzelf vaak existentiële vragen stellen.

 

De absurdistische artiest

De absurdistische artiest laat zijn verbeelding de vrije loop. Het besef dat het menselijk leven eigenlijk nutteloos is, geeft een vrijheid om niet te schrijven via een bepaalde norm.

De kunst van de absurdistische artiest hoeft geen levensveranderende boodschap te bevatten. Het mag een uiting van simpelweg kunst zijn. Het menselijk bestaan is immers absurd.

Vaak gaat absurdische kunst gepaard met een flinke dosis humor, waardoor de beschouwer het kunstwerk minder serieus hoeft te nemen. Dit is een manier waarop de artiest de druk verlicht om het leven zin te geven.

Echter, dit betekent niet dat een absurdistisch toneelstuk, gedicht of schilderij geen onderliggende betekenis heeft. Integendeel. Juist door op een humoristische ofwel luchtige wijze de absurditeit van het bestaan te tonen, is de kans dat deze in goede orde overkomt een stuk groter. Existentiële vragen worden verpakt in een humoristisch jasje.

 

De schoonheid van absurdisme

In afwezigheid van de belerende toon, die je met name vindt in vroegere gedichten en toneelstukken, kan het absurdisme als een verademing voelen. Men geeft binnen het absurdisme toe dat eigenlijk niemand weet of het leven wel of niet van nut is. Het menselijk bestaan zou zinloos zijn. De existentiële vragen die in de gedichten, proza en toneelstukken worden gesteld, blijven veelal onbeantwoord. Absurdisme zet daardoor aan tot nadenken.

 

Voorbeelden van absurdistische artiesten

Aangezien absurdisme in vele vormen binnen de literatuur voorkomt, is het mooi om het absurdisme echt even te voelen, om te zien welke kanten men allemaal met deze stroming op kan.

In Nederland is absurdisme binnen de literatuur niet een hele populaire stroming. Hieronder zijn voorbeelden van absurdistische artiesten binnen de muziek, de poëzie en het theater.

 

Drs. P

Al tijdens de introductie van zijn eerste televisieoptreden maakt drs. P al meteen een opmerking met absurde humor:

Ik heb een hele zuivere stem, maar die gebruik ik nooit, want dat vind ik zonde.

Het lied De commensaal dat hij vervolgens ten gehore brengt, is absurdisch meesterwerk:

De teksten van Drs. P zou je kunnen omschrijven als bizar, onsamenhangend, maar toch met een dubbele laag als men goed luistert. Het meest bijzondere aan de liedjes van Drs. P. is dat  je als gewetenvol persoon zijn bloeddorstige teksten eigenlijk  als onprettig zou moeten ervaren, maar door de laconieke toon moet je er juist om lachen. De vrolijke manier waarop drs. P zijn teksten zingt, versterkt dit contrast tussen inhoud en toon.

In zijn teksten omschrijft drs. P situaties die meestal niet alledaags zijn. Toch zijn de gevoelens die de karakters uiten in deze situaties ontzettend herkenbaar. Het effect wat de dichter hiermee bereikt, is bijzonder. Hij laat zien dat iedereen met dezelfde vragen over het leven in zijn maag zit, maar dat er geen antwoord is. Wie je ook bent, wat je ook doet. Dit laat een diepe verbinding zien, die voorheen onzichtbaar was.

Luister eens naar dit lied en stel jezelf de vraag: wat maakt dit lied absurdistisch?

 

Stefano Keizers

Zeer onprettig om naar te kijken, maar toch blijf je kijken. Dit is een goede omschrijving van kleinkunstenaar Stefano Keizers, pseudoniem voor Gover Meit. De kleinkunstenaar zet met zijn pseudoniem een ongemakkelijk, humoristisch karakter op, die erg duidelijk articuleert.

Waar de absurditeit binnen de kunst van Keizers erg te merken is, is gedurende een interview in Tims tent. Op vele vragen die op het eerste oog alledaags zijn, komt Keizers met een existentieel antwoord. Een open antwoord. Eentje die je aan het denken zet.

Tijdens het aardbeiplukken vertelt Keizers dat mensen zich eigenlijk best absurd gedragen, in de hoop dat ze het leven juist leven. ‘Het is onze tragiek dat wij geen idee hebben wat wij eigenlijk aan het doen zijn,’ aldus Keizers. Men betaalt  bijvoorbeeld graag voor zijn theatervoorstelling, in de hoop dat Keizers wel weet hoe het leven in elkaar zit. Hij stelt dat hij slechts een ‘doen alsof hij het weet’ kan geven.

 

Debiteuren Crediteuren

De afleveringen van Debiteuren Crediteuren waren ontzettend populair. De absurditeit van het kantoorleven wordt bij Crediteuren Debiteuren benadrukt, door in iedere aflevering eenzelfde schema te volgen. Van de volgorde waarin men de kantoorruimte binnenkwam, tot de uitspraken die de karakters deden. De onderliggende boodschap: iedere dag van het kantoorleven ziet er in de basis hetzelfde uit. Het enige dat verschilt, zijn de grappen die worden gemaakt om de dag uiteindelijk door te komen, om de volgende dag weer van voorafaan te beginnen.

De serie was erg populair bij mensen die zelf zo’n leeg kantoorbestaan leidden. Had men door dat in de serie de nutteloosheid van het kantoorleven werd uitgelicht?

 


AANMELDEN NIEUWSBRIEF

De nieuwsbrief van Poëzie verrijkt het leven gaat over dichters, gedichten, poëzietermen en andere poëziegerelateerde zaken.